Jorge Luis Borges

rn rn rn rn
rn
rn rnrn

Hayatı\r\nJorge Luis Borges 24 Ağustos 1899 tarihinde Buenos Aires’te doğdu. Babasının annesi İngiliz olduğu ve evde iki lisan birden konuşulduğu için daha çocukken her iki lisanı da çok güzel konuşabiliyordu. Oğluna satranç tahtasında Zeno’nun paradoksunu öğreten Jorge Guillermo Borges avukat ve psikoloji öğretmeniydi. Evlerinde Borges’in muhayyilesini sürekli olarak işgal edecek bir bahçe ve kütüphane vardı.\r\n\r\nBabasının görme yetisinin azalması üzerine, âile tedavi için I. Dünya Savaşı’ndan önce (1914) Cenevre’ye taşındı. Burada kaldıkları süre boyunca Borges Calvin Koleji’ne devam ederek, Lâtince, Fransızca ve Almanca öğrendi. Sembolizm akımının örneklerinden Verlaine, Rimbaud ve Mallarmé’in eserleriyle bu sırada tanıştı. Schopenhauer’a olan sevgisi ve Walt Whitman’ı keşfetmesi de Cenevrede’yken başladı.\r\n\r\nBirinci Dünya Savaşı’ndan sonra âilesiyle birlikte İspanya’ya taşındı. Borges artık yazar olmaya karar vermişti, babasına 1870’lerde geçen bir roman yazmaya yardım ediyordu.\r\n\r\nBirkaç edebî gruba girme çalışmasından sonra, kendine akıl hocası buldu: Endülüs’lü şair Rafael Cansinos-Asséns. Onun etkisiyle kendisini “ultraistler” grubundan saymaya başladı ama kısa zamanda aidiyet hissinden sıkılarak kimseye bağlı olmadan birşeyler yapmaya çalıştı. Denemelerle ve şiirle pasifizm, anarşi, Rus devrimi gibi bâzı şeyleri övdüğü, genel düşüncelerini dile getirdiği iki kitap yazdı. Ama sonra yazdıklarından utanarak, her iki kitabı da İspanya’dan ayrılmadan önce imha etti.\r\n\r\n1921’de âilesiyle Buenos Aires’e geri dönmesinden sonra, babasının arkadaşı Macedonio Fernandéz’in düşüncelerinden etkilenmesi, düşüncenin yeni yollarına yönelmesine neden oldu. Fernandez’in düşünceleri Schopenhauer, Berkeley ve Hume’ün bir yansıması idi. Edebî stili ekzantrik ve düşünce tarzı karmaşıktı. Borges’e en büyük etkisi her şeye kuşkuculukla bakmasını sağlamasıdır.\r\n\r\n1923’te ilk kitabı olan Buenos Aires Tutkusu (Ferver de Buenos Aires)’i çıkardı. 1924-1933 arası Borges için oldukça heyecan verici bir zamandı. Bu dönemde pek çok yazısı ve şiiri basıldı. Luna de Enfrente 1925’te, San Martin DefteriCuaderno San Martín 1929’da basıldı. 1933-1934 yıllarında Crítica’da Alçaklığın Evrensel Tarihi(Historia universal de la infamia) yayımlandı. Bu öykü dizisi, önceden basılmış bâzı hikâyelerden alınan karakterler ve fikirler üzerine yeniden hikâye yazmakla oluşmuştu. Gerçeği ve hikâyeyi harmanladığı bu hikâyeler gerçeküstü bir otantizm taşıyorlardı. Daha sonraları bu tarz “büyülü gerçekçilik”in ilk örneklerinden sayılacaktı. Ama onun asıl kariyeri 1935’te yazdığı “Borges stili”nin ilk örneği denilen, hayâlî bir romanı eleştirdiği “Al-Motasim’e Bir Bakış” isimli öyküsüdür. 1936’da denemelerini topladığı Sonsuzluğun Tarihi Historia de la Eternidad basıldı. Bu sırada maddî sıkıntılar çekiyordu, bu nedenle 1937’de Belediye Kütühânesi’nde çalışmaya başladı. Kütüphânedeki işi hafif olan yazar, iş günlerinin kalanını klâsikleri okuyarak ve modern edebiyatın uluslar arası örneklerini İspanyolca’ya çevirerek geçirmiştir. Virginia Woolf’un ve William Faulkner’ın kitapları İspanyolca’ya ilk kez bu dönemde Borges tarafından kazandırılmıştır. Yaratıcılığını kaybetmekten korkan Borges, eşşiz bir eser yazmak istedi ve “Pierre Menard, Don Quixote’un Yazarı”’nı kaleme aldı. Ardından da “Tlön, Uqbar, Orbis Tertius” geldi. Her iki hikâye Victoria Ocampo’nun Sur edebiyat dergisinde yayınlandı. Bunların başarısının verdiği motivasyonla Babil Kütüphanesi’nin çalışmalarına başladı. 1941’de bu öykülerin toplandığı Yolları Çatallanan Bahçe basıldı. Aynı hikâyeler toparlanarak “Artifices”e eklendi ve ve 1944’de Ficciones adıyla yeniden basıldı. 1942’de “Bustos Domecq” takma adı altında Adolfo Bioy Casares ile birlikte polisiye hikâyeler dizisi olan Don İsidro İçin Altı Problem’i yazdılar. Felsefe, gerçekler, fantazi ve gizemleri harmanladığı bu yeni öykülerin yanında, El Hogar’da anti-semitizmi, faşizmi ve nazizmi eşeltiren politik makaleler de yazıyordu. Bu makalelerle oldukça tanındı. 1946’da Juan Peron’un iktidara gelişiyle, kütüphânedeki işinden atıldı. Bu işten atılma onun için bir tür kurtuluş olmuştu, çünkü hem Arjantin’den Uruguay’a kadar pek çok yeri gezip, Budizm’den Blake’e kadar pek çok konuda seminerler veriyor, hem de iyi para kazanıyordu. Ama âilesi Peron’un baskıcı rejiminde zor günler geçirdi, annesi ve kız kardeşi hapse girdi. 1949’da ikinci önemli kısa hikâyeler kitabı Alef (El Alef) basıldı.\r\n\r\n1955’de Peron devrilince Borges hayâlindeki meslek olan Arjantin Ulusal Kütüphânesi Müdürlüğü’ne getirildi. Âilesinden gelen hastalık nedeniyle görme bozukluğu çeken Borges bu dönemde görme yetisini tamamen kaybetti. “Beni aynı anda hem 800,000 kitabı hem de karanlığı veren Tanrı’nın muhteşem ironisi” diyerek bu gerçeği kabûllenmiştir. (Umberto Eco unutulmaz romanı Gülün Adı’nda yer alan ana karakterlerden kör kütüphaneciyi Borges’ten esinlenerek oluşturmuştur.) 1956’da Buenos Aires Üniversitesi’nde İngiliz ve Amerikan edebiyatı profesörlüğüne atandı ve 12 yıl bu görevi yürüttü. 1961’de Samuel Beckett’le birlikte Uluslararası Yayımcılar Ödülü’nü (Formentor Ödülü) kazandı. Bu ödül ona gecikmiş bir uluslararası ün kazandırdı. Gözlerinin görmeyişini şiire yönelerek telâfi etmeye çalıştı. 1970’li yıllarda ABD’de çeşitli üniversitelerde dersler verdi. 1973’te Peron geri dönünce, görevinden istifa etti. Ders vererek ve yolculuk yaparak geçirdiği zamanın meyvesi 1975’te basılan toplama hikâyelerin olduğu Kum Kitabı (El libro de arena) oldu. Dünya gezilerinin sonucu ona eşlik eden Maria Kodama’nın resimlerini çektiği yazılarını ise kendi yazdığı Atlas(1984)’la sonuçlandı.\r\n\r\nZannedilenin aksine, Nobel ödülünü alamadan 87 yaşında, 14 Haziran 1986’da Cenevre’de karaciğer kanserinden hayatını kaybetti.\r\n\r\n\r\nSonraki Hayati\r\nPeron surgunden gelip baskanliga secilince(1973) Borges istifasini surdu ve Milli Kutuphanelik mudurlugunden istifa etti.90 yasindaki Annesinin baskilariyla Elsa Millan ile evlendi fakat evlilikleri uzun surmedi, uc yil sonra bosaninca Borges annesinin yanina geri yerlesti ve onunla 99 yasina kadar yasadi. Annesinin vefatinden sonra Borges Maria Kodam ile dunya turuna cikti. Dunya turundan sonra ise asistani olan Maria Kodam ile evlendi. 1986 yilinda Geneva sehrinde karaciger kanseri yuzunden hayatini kaybetti.\r\nNobel Odulu ve Gecmis’i [değiştir]\r\n\r\nHayati boyunca hic Nobel Odulu kazanamadi. Bazi insanlar ona bu odulun verilmeme nedenin onun politikal goruslerinden dolayi oldugunu spekulate ederler. Diktator Pinochet’den dahi odul alan Borges’ in sag goruslu oldugu bilinmektedir. Ayrica kendisi solcu Marxist goruslerden nefret etmis bir karakterdir. Nazi yillarinda Arjantinli sagcilar onun Yahudi oldugu one surduklerinde, “ben Yahudiyim” diye cevap veren Borges her Hiristiyanin zaten Isa’dan once Yahudi oldugunu soylemistir. Ailesi Arjantinin koklu ailelerinden olan Borges’ in dedesi Arjantin ic savaslarinda onemli bir general idi; bunu her zaman gururla belirtmistir.Hatta Arjantinin Colonel Suarez kenti Borges’in dedesinin arkasindan isimlendirilmistir.\r\n\r\n\r\nDin\r\nBorges’in eserleri üç büyük dinden ve Budizm dininden bazı alıntılar içerir.Kendisi Hıristiyandır ve bazı eserlerinde de bunu açıkça gösterir.\r\n\r\n\r\nEserleri\r\nFervor de Buenos Aires (Buenos Aires Tutkusu), 1923) Şiir\r\nLuna de enfrente (Yolun Ötesinde Ay), 1925) Şiir\r\nEl tamaño de mi esperanza, 1925, Denemeler.\r\nEl idioma de los argentinos, 1928, Denemeler.\r\nCuaderno San Martin (San Martin Defteri), 1929) Şiir\r\nEvaristo Carriego, 1930, Denemeler\r\nDiscusión, 1932, Denemeler ve Eleştiriler.\r\nHistoria universal de la infamia (Alçaklığın Evrensel Tarihi), 1935, Hikayeler\r\nHistoria de la eternidad (Sonsuzluğun Tarihi), 1936, Denemeler\r\nEl jardín de senderos que se bifurcan (Yolları Çatallanan Bahçe), 1941, Hikayeler.\r\nSeis problemas para don Isidro (Don İsidro İçin Altı Problem) 1942, Adolfo Bioy Casares’le yazılmış detektif hikâyeleri\r\nPoemas : 1922-1943, 1943, Şiir.\r\nFicciones (Ficciones Hayaller ve Hikayeler) 1944, Kısa hikâyeler\r\nUn modelo para la muerte, 1946, Adolfo Bioy Casares’le yazılmış detektif hikâyeleri\r\nDos fantasías memorables, 1946 Adolfo Bioy Casares’le yazılmış fantastik hikâyeler\r\nEl Aleph (Alef) 1949, Denemeler Hikayeler\r\nAspectos de la poesía gauchesca, 1950, Eleştiriler.\r\nAntiguas literaturas germánicas, 1951, Eleştiriler\r\nLa muerte y la brújula,(Ölüm ve Pusula) 1951, Kısa hikâyeler\r\nOtras inquisiciones 1937-1952 (Öteki Soruşturmalar) , 1952, Denemeler ve Eleştiriler.\r\nHistoria de la Eternidad (Sonsuzluğun Tarihi), 1953, Denemeler, Kısa hikâyeler, ve Eleştiriler.\r\nEl “Martín Fierro”, 1953, Denemeler\r\nPoemas : 1923-1953, 1954, Şiirler\r\nLos orilleros; El paraíso de los creyentes, 1955, Adolfo Bioy Casares ile İki Senaryo.\r\nLeopoldo Lugones, 1955, Eleştiriler Betina Edelborg’le beraber.\r\nLa hermana de Eloísa, 1955, Kısa hikâyeler.\r\nManual de zoología fantástica (Kurgusal Varlıklar Kitabı)1957, Margarita Guerrero ile yazılmış kurgusal hayvan metinleri.\r\nLibro del cielo y del infierno, 1960, Denemeler, Adolfo Bioy Casares ile beraber.\r\nEl Hacedor, 1960, Şiirler\r\nAntología Personal, 1961, Denemeler, Şiir, Eleştiriler,\r\nEl lenguaje de Buenos Aires, 1963 Uzun denemeler, José Edmundo Clemente ile beraber\r\nIntroducción a la literatura inglesa, 1965, Eleştiri, María Esther Vázquez ile beraber . Türkçesi : İngiliz Edebiyatı Tarihi\r\nPara las seis cuerdas, 1965, Tango ve milongalar için sözler\r\nLiteraturas germánicas medievales (Ortaçağ Alman Edebiyatı) 1966, Eleştiri, María Esther Vázquez’le beraber\r\nCrónicas de Bustos Domecq, Denemeler, 1967, Adolfo Bioy Casares’le beraber.\r\nIntroducción a la literatura norteamericana(Amerikan Edebiyatına Giriş)(1967), Eleştiri, Esther Zemborain de Torres ile beraber. Türkçesi: ,.\r\nConversations with Jorge Luis Borges(Borges’le Konuşmalar), 1968, Richard Burgin, İngilizce.\r\nNueva Antología Personal, 1968, Denemeler, Şiirler, Eleştiriler.\r\nElogio de la Sombra(Karanlığa Övgü), 1969, Şiir\r\nEl otro, el mismo, 1969, Şiir\r\nEl informe de Brodie (Brodie Raporu), Kısa hikâyeler, 1970.\r\nEl congreso, 1971, Denemeler.\r\nNuevos Cuentos de Bustos Domecq, Adolfo Bioy Casares ile beraber.\r\nEl oro de los tigres, 1972, Şiir.\r\nEl libro de arena (Kum Kitabı), 1975, Kısa hikâyeler\r\nLa Rosa Profunda (Sonsuz Gül), 1975, Şiir\r\nLa moneda de hierro, 1976, Şiir.\r\nDiálogos, 1976 Borges ve Ernesto Sabato, arasında konuşmalar.\r\n¿Que es el Budismo?, 1976, Dersler\r\nHistoria de la Noche, 1977, Şiir.\r\nPrólogos con un Prólogo de Prólogos, 1977, Kitap önsözleri.\r\nBorges El Memorioso, 1977, Antonio Carrizo ile konuşmalar\r\nRosa y Azul: La rosa de Paracelso; Tigres Azules, 1977\r\nBorges, oral, 1979, dersler.\r\nSiete noches (Yedi Gece) 1980, dersler\r\nLa cifra, 1981, Şiir.\r\nNueve ensayos dantescos (Dantevari Denemeler), 1982, Denemeler Dante üzerine\r\nUn argumento, 1983,\r\nVeinticinco Agosto 1983 y otros cuentos, 1983, Kısa hikâyeler\r\nAtlas (Atlas), 1984, Hikayeler ve Denemeler, María Kodama ile beraber.\r\nLos conjurados, 1985, Şiir.\r\nTextos cautivos, 1986, Eleştiriler\r\nThis Craft of Verse, 2000, dersler.

rn
rnrnrn
rn
rnrnrn
Bu Konu İle İlgili Arama Yapabilirsiniz
rnrn
Bu yazı Türkiye' den kategorisine gönderilmiş ve , , , , , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Jorge Luis Borges için 1 cevap

  1. Geri izleme: En Güncel Aktüel Haberler - Jorge Luis Borges Kimdir ?

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir